İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Sonuçları

İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin iş sözleşmesi, ancak geçerli bir nedenle ve kanundaki usule uyularak feshedilebilir. Geçerli neden olmadan işten çıkarılan işçi, işe iade davası açarak işine dönmeyi ya da bunun yerine tazminat almayı sağlayabilir. Ancak süreler çok kısadır.

İş güvencesinden kimler yararlanır?

İş Kanunu’na göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşyerinde (aynı işkolunda aynı işverene ait işyerlerinde toplam) otuz veya daha fazla işçi çalışması,
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması,
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin, işletmenin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması.

Geçerli fesih nedenleri

İşveren; işçinin yeterliliğinden (performans düşüklüğü, sık hastalanma gibi), davranışlarından (işe geç gelme, talimatlara uymama gibi) ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden (ekonomik daralma, teknolojik değişiklik, iş organizasyonu gibi) kaynaklanan geçerli bir nedene dayanmalıdır. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.

İşveren, feshi yazılı olarak bildirmek ve fesih sebebini açık ve kesin şekilde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılan fesihlerde, işçiden önce savunması alınmalıdır. Bu şekil şartlarına uyulmaması, tek başına feshi geçersiz kılabilir.

Süreler: bir ay ve iki hafta

Arabulucu, uyuşmazlığı başvurunun kendisine ulaştığı tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde bir hafta uzatılabilir. Arabuluculukta işe iade ya da işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti üzerinde anlaşılabilir.

Davanın sonuçları

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, kararda ayrıca şunlar belirlenir:

1. İşe iadeİşçinin işe iadesine karar verilir.
2. İşe başlatmama tazminatıİşveren işçiyi başvurusundan itibaren bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemek zorundadır.
3. Boşta geçen süre ücretiKararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.

İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli bir feshin sonuçlarını doğurur. İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçi işe başlatmama tazminatının yanında kıdem ve şartları varsa ihbar tazminatını da alır.

İşe iade mi, tazminat mı?

Her işçi işine dönmek istemeyebilir. İşe iade davası, çoğu zaman arabuluculuk aşamasında ya da yargılama sırasında, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti üzerinden bir uzlaşmayla sonuçlanır. Hangi seçeneğin daha uygun olduğu; işçinin kıdemi, iş bulma imkânları ve feshin koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular