Ceza hukukunda müdafilik ve vekillik

Soruşturma aşamasında müdafilik

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayan ve savcılığın dava açıp açmayacağına karar verdiği aşamadır. Kolluk ya da savcılık önünde ifade verilmesi, gözaltı, arama ve el koyma işlemleri bu aşamada gerçekleşir.

Şüpheli; ifadesinin başında kendisine yöneltilen suçlamayı öğrenme, müdafi seçme ve ondan yararlanma, susma, lehine olan delillerin toplanmasını isteme ve yakınlarına haber verilmesini isteme haklarına sahiptir. Bireysel suçlarda gözaltı süresi yakalama anından itibaren 24 saattir; toplu suçlarda savcılık kararıyla uzatılabilir. Gözaltı işlemine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

• İfade öncesi görüşme ve ifade sırasında hazır bulunma,
• Gözaltı, arama ve el koyma işlemlerine itiraz,
• Lehe delillerin toplanması için dilekçeler ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı istemi.

Yargılama aşamasında savunma

Savcılığın iddianamesinin mahkemece kabulüyle kovuşturma aşaması başlar. Bu aşamada duruşmalara katılım, tanık ve bilirkişi beyanlarının denetlenmesi, delillerin hukuka uygunluğunun tartışılması ve esas hakkındaki savunma belirleyicidir.

Ağır ceza ve asliye ceza mahkemelerinde görülen davalarda iddianamenin eksikliklerini, delillerin hukuka aykırı elde edilip edilmediğini, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını ve varsa hafifletici nedenleri ayrıntılı biçimde ortaya koyarız. Hüküm; beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, güvenlik tedbiri ya da düşme kararı olabilir.

Suçtan zarar gören vekilliği ve şikâyet

Bir suçtan zarar gördüyseniz savcılığa şikâyette bulunabilir, açılan davaya katılan olarak dahil olabilir ve verilen kararlara karşı kanun yollarına başvurabilirsiniz.

Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda, fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet etmeniz gerekir. Savcılığın verdiği kovuşturmaya yer olmadığı kararına (takipsizlik) karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Dolandırıcılık, tehdit, yaralama, hakaret, mala zarar verme gibi suçlarda şikâyet dilekçesinin delillerle birlikte doğru hazırlanması sonucu doğrudan etkiler.

Tutuklama, adli kontrol ve itiraz

Tutuklama; kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve kaçma ya da delilleri karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeni bulunduğunda, ölçülülük ilkesi gözetilerek verilebilen istisnai bir tedbirdir.

Tutuklama kararına ve tutukluluğun devamına ilişkin kararlara karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazda, adli kontrol tedbirlerinin (imza yükümlülüğü, yurt dışı çıkış yasağı, konuttan çıkmama, elektronik izleme) neden yeterli olacağı somut olgularla anlatılmalıdır. Soruşturma evresinde tutukluluk, en geç otuzar günlük sürelerle yeniden incelenir; tahliye talepleri her aşamada yapılabilir.

İstinaf, temyiz ve itiraz

Asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı ise kanunda belirtilen hâllerde temyiz yoluna gidilir. 2024’te yapılan değişiklikle ceza muhakemesinde istinaf, temyiz ve itiraz süreleri iki haftaya çıkarılmıştır.

İstinaf dilekçesinde hükmün hangi yönlerden hukuka aykırı olduğu gerekçeleriyle gösterilmeli; delillerin değerlendirilmesindeki hatalar, eksik inceleme ve usul ihlalleri tek tek ortaya konmalıdır. Kesinleşen kararlar için şartları varsa yargılamanın yenilenmesi ve Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolları değerlendirilir.

Uzlaştırma, HAGB ve seçenek yaptırımlar

Kanunda sayılan suçlarda, şüpheli ile mağdurun uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması hâlinde soruşturma ya da kovuşturma sona erebilir. Uzlaşmanın edimi (ödeme, özür, zararın giderilmesi) yerine getirildiğinde dosya kapanır.

İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilen ve kasıtlı bir suçtan önceden mahkûm olmamış sanıklar için mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verebilir; sanık beş yıllık denetim süresini kasıtlı yeni bir suç işlemeden geçirirse dava düşer. 2026’daki değişiklikle, HAGB için aranan zararın giderilmesi şartının taksitle yerine getirilmesine de imkân tanınmıştır. Kısa süreli hapis cezalarının adli para cezasına çevrilmesi ve cezanın ertelenmesi de savunmada değerlendirilen seçeneklerdir.

Adli sicil ve arşiv kaydı

Kesinleşen mahkûmiyet kararları adli sicile kaydedilir; cezanın infazından sonra kayıtlar, kanunda öngörülen koşullarla arşive alınır ve belirli sürelerin dolmasıyla tamamen silinir. HAGB kararları ise adli sicile değil, yalnızca yargı mercilerinin görebildiği ayrı bir sisteme kaydedilir.

Kamu görevine giriş, silah ruhsatı ya da yurt dışı vize başvuruları gibi durumlarda adli sicil kaydının durumu önem taşır. Silinme ve memnu hakların iadesi talepleri için koşulların sağlanıp sağlanmadığını değerlendirir, başvuruları yürütürüz.