Boşanmada Velayet ve Nafaka: Çocuğun Üstün Yararı ve Nafaka Türleri

Boşanma sürecinde en hassas konular, çocukların kiminle yaşayacağı ve geçimlerinin nasıl sağlanacağıdır. Mahkeme bu konularda karar verirken öncelikle çocuğun üstün yararını gözetir; nafaka ise tarafların ihtiyaçları ve mali güçleri dengelenerek belirlenir.

Velayet nasıl belirlenir?

Mahkeme; çocuğun yaşı ve gelişim dönemi, bakım ve eğitim ihtiyaçları, ebeveynlerle olan bağı, ebeveynlerin yaşam koşulları ve çocuğa ayırabilecekleri zaman gibi unsurları birlikte değerlendirir. Gerektiğinde pedagog ya da sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alınır. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenir ve dikkate alınır.

• Küçük yaştaki çocuklar bakımından annenin bakım ve şefkatine duyulan ihtiyaç çoğu zaman öne çıkar; ancak bu bir kural değildir.
• Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması kural olarak gözetilir.
• Ebeveynin çocuğa karşı şiddet ya da ihmal geçmişi velayetin belirlenmesinde ağır basar.

Ortak velayet

Kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da Yargıtay, tarafların anlaştığı ve çocuğun yararına uygun olduğu durumlarda ortak velayete hükmedilebileceğini kabul eden kararlar vermektedir. Ortak velayet, özellikle anlaşmalı boşanmalarda protokolde düzenlenebilir.

Kişisel ilişki

Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında, çocuğun yaşına uygun bir kişisel ilişki (görüş günleri) kurulur. Hafta sonları, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri, doğum günleri gibi dönemlerin açıkça belirlenmesi, ileride doğacak anlaşmazlıkları önler. Kişisel ilişkinin engellenmesi, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.

Velayetin değiştirilmesi

Boşanmadan sonra koşullar değişirse (velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi, başka bir şehre ya da ülkeye taşınması, çocuğun görüşünün değişmesi gibi) velayetin değiştirilmesi için dava açılabilir. Bu davada da belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Nafaka türleri

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Mahkeme; nafaka isteyenin ihtiyaçlarını, nafaka yükümlüsünün gelir ve giderlerini, tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, çocuğun yaşı ve eğitim giderlerini dikkate alır. Bordrolar, vergi kayıtları, banka hesapları ve tarafların yaşam standardını gösteren deliller önemlidir.

Nafakanın değiştirilmesi ve kaldırılması

Tarafların mali durumu önemli ölçüde değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması dava yoluyla istenebilir. Kararda yıllık artış oranı belirlenmişse nafaka bu orana göre kendiliğinden artar.

Yoksulluk nafakası; nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, haysiyetsiz hayat sürmesi ya da yoksulluğunun ortadan kalkması hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.

Nafaka ödenmezse

Nafaka kararı ilam niteliğindedir; ödenmeyen nafakalar için ilamlı icra takibi yapılabilir. Nafaka alacakları, maaş haczinde öncelik taşır. Ayrıca nafaka kararına uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; borçlu birikmiş nafakayı öderse tahliye edilir.

Sık sorulan sorular