Borçlar Hukuku
Alacak Zamanaşımı Süreleri: Hangi Alacak Kaç Yılda Zamanaşımına Uğrar?
Genel 10 yıllık zamanaşımı, 5 yıllık süreye tabi alacaklar, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede 2 yıl, çek ve bonoda özel süreler; zamanaşımının kesilmesi, durması ve 2026 değişikliği.
Av. Ali Haydar PehlivanPehlivan Hukuk Bürosu
4 dk okuma
Bir alacağın varlığı kadar, ne zamana kadar istenebileceği de önemlidir. Zamanaşımı süresi dolan bir alacak ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımı savunmasında bulunursa dava yoluyla tahsil edilemez. Bu nedenle sürelerin bilinmesi ve gerektiğinde zamanaşımının kesilmesi, alacağın korunması için hayati önem taşır.
Kısaca
- Kanunda aksi öngörülmedikçe alacaklar 10 yılda zamanaşımına uğrar.
- Kira, faiz, ücret, vekâlet ve eser sözleşmesi gibi alacaklarda süre 5 yıldır.
- Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl uygulanır.
- Borcun kabulü, dava ve icra takibi zamanaşımını keser; süre yeniden başlar.
Genel kural: on yıl
Türk Borçlar Kanunu’na göre kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Örneğin satış bedeli, borç olarak verilen paranın iadesi, sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat gibi alacaklar kural olarak on yılda zamanaşımına uğrar.
Beş yıllık zamanaşımına tabi alacaklar
Kanun bazı alacaklar için daha kısa, beş yıllık bir süre öngörür. Başlıcaları şunlardır:
- Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler,
- Ticari temsilci, ticari vekil ve satış memurlarının alacakları,
- Otel, lokanta ve benzeri işletmelerin konaklama ve yeme-içme bedelleri,
- Küçük sanat işleri ve küçük çaplı perakende satışlardan doğan alacaklar,
- Ortaklık ilişkisinden doğan alacaklar,
- Vekâlet, komisyon, acentelik ve ticari simsarlık sözleşmelerinden doğan alacaklar,
- Yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar.
İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma, izin) da beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Diğer önemli süreler
| Alacak | Süre |
|---|---|
| Haksız fiilden doğan tazminat | Zararın ve failin öğrenilmesinden 2 yıl, her hâlde fiilden 10 yıl (fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı) |
| Sebepsiz zenginleşme | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde zenginleşmeden 10 yıl |
| Trafik kazasından doğan tazminat | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde kazadan 10 yıl |
| Bono (düzenleyene karşı) | Vadeden itibaren 3 yıl |
| Çek (hamilin istemleri) | İbraz süresinin bitiminden itibaren 6 ay |
| Taşınır satışında ayıp | Teslimden itibaren 2 yıl |
| Taşınmaz satışında ayıp | Teslimden itibaren 5 yıl |
Daha fazla süreyi Hukuki Süreler Rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu (istenebilir hâle geldiği) tarihten itibaren işlemeye başlar. Vadeli bir borçta vade tarihi, bildirime bağlı bir borçta bildirimin yapılabileceği tarih esas alınır. Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede ise kısa süre, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten başlar.
Zamanaşımının kesilmesi
Zamanaşımı şu hâllerde kesilir ve kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar:
- Borcun kabulüBorçlunun borcu kabul etmesi; özellikle faiz ya da kısmi ödeme yapması, rehin veya kefil göstermesi.
- Dava ve takipAlacaklının dava açması ya da def’i ileri sürmesi, icra takibi başlatması, iflas masasına başvurması.
12. Yargı Paketi ile belirsiz alacak davası kaldırılmış; kısmi davada zamanaşımının, alacağın tamamı bakımından dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılması kabul edilmiştir. Alacağın tamamını baştan isteyemeyen alacaklılar için bu düzenleme önemlidir.
Zamanaşımının durması
Bazı ilişkiler sürdüğü müddetçe zamanaşımı hiç başlamaz ya da başlamışsa durur. Örneğin velayet süresince çocukların ana ve babalarına karşı alacakları, evlilik süresince eşlerin birbirlerine karşı alacakları ve hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin işverene karşı alacakları bakımından zamanaşımı işlemez. Durma sebebi ortadan kalkınca kalan süre işlemeye devam eder.
Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede de zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. Zamanaşımı, borçlu tarafından ileri sürülmesi gereken bir savunmadır; hâkim kendiliğinden dikkate almaz. Bu yönüyle, süre geçtiğinde hakkın kendisini sona erdiren ve hâkimin kendiliğinden gözettiği hak düşürücü sürelerden ayrılır.
Sık sorulan sorular
İhtarname göndermek zamanaşımını keser mi?
Kural olarak hayır. Noter ihtarnamesi borçluyu temerrüde düşürür; ancak zamanaşımını kesmek için borçlunun borcu kabul etmesi ya da dava açılması, icra takibi yapılması gibi işlemler gerekir.
Borçlu süre dolduktan sonra ödeme yaptı; geri isteyebilir mi?
Zamanaşımına uğramış bir borcu bilerek ya da bilmeyerek ödeyen borçlu, ödediğini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyemez; çünkü borç ortadan kalkmamıştır.
Zamanaşımına uğramış senetle alacak isteyebilir miyim?
Kambiyo senedine özgü takip yolu kapanmış olsa bile, senet temel ilişkinin delili olarak kullanılabilir ve genel hükümlere göre alacak davası açılabilir.
Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. Zamanaşımı borçlunun ileri sürmesi gereken bir savunmadır. Hak düşürücü süreler ise hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Alacağınızın süresini birlikte hesaplayalım
Sözleşme, fatura, senet ve ödeme kayıtlarınızla gelin; zamanaşımı durumunu ve alacağın tahsili için en uygun yolu belirleyelim.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Yazar
Av. Ali Haydar Pehlivan
Tokat doğumlu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu; 2019’dan bu yana Tokat Barosu’na kayıtlı olarak avukatlık yapıyor. Ceza, kamulaştırma, iş, ticaret ve icra-iflas hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık yürütüyor.
